Một trong những mục tiêu quan trọng của Chỉ thị 10/CT-TTg là giảm áp lực cung ứng điện, đặc biệt trong những thời điểm phụ tải hệ thống tăng cao.
Theo định hướng tại Chỉ thị, hàng năm phấn đấu có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; hoặc tổng công suất phát triển đạt khoảng 20% công suất điện mặt trời mái nhà trong kế hoạch giai đoạn 2026-2030 của từng địa phương.
Điện mặt trời mái nhà có đặc điểm nguồn điện được tạo ra gần nơi tiêu thụ. Đối với trường học, bệnh viện, công sở hoặc các công trình hoạt động nhiều vào ban ngày, sản lượng điện từ hệ thống có thể được sử dụng trực tiếp tại chỗ, từ đó giảm lượng điện lấy từ lưới trong khoảng thời gian có bức xạ mặt trời.
Nếu kết hợp thêm hệ thống lưu trữ điện BESS, một phần điện năng có thể được lưu lại để sử dụng ở thời điểm khác, qua đó tăng khả năng sử dụng nguồn điện tại chỗ. Việc kết hợp điện mặt trời mái nhà với lưu trữ năng lượng cũng là một trong những hướng được Chỉ thị 10 khuyến khích.
Theo Công văn 7404/BCT-ĐL, Bộ Công Thương đề nghị các cơ quan liên quan lập kế hoạch đầu tư, bố trí nguồn vốn hoặc thu hút đầu tư để triển khai điện mặt trời mái nhà tại các tòa nhà thuộc phạm vi quản lý như cơ quan, công sở, trường học và bệnh viện.
Một mốc đáng chú ý được nêu trong công văn là mục tiêu phấn đấu hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ liên quan theo Chỉ thị 10/CT-TTg từ nay đến trước ngày 31/3/2027.
Đối với những cơ quan, đơn vị công lập có nhu cầu hỗ trợ nguồn vốn để đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ điện BESS, văn bản đề cập việc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét nguồn lực theo quy định về quản lý ngân sách nhà nước.
Điều này cho thấy việc phát triển điện mặt trời mái nhà tại khu vực công không chỉ dừng ở khuyến khích chung mà đang chuyển sang giai đoạn xây dựng kế hoạch và triển khai cụ thể.
Một nội dung đáng chú ý khác của Công văn 7404/BCT-ĐL là đề nghị UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương nghiên cứu và xây dựng chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ theo thẩm quyền.
Các địa phương được đề nghị nghiên cứu, báo cáo HĐND cấp tỉnh để có chính sách phù hợp với điều kiện thực tế tại từng khu vực.
Theo chú thích trong công văn, tại thời điểm ngày 16/9/2026 mới có 2/34 tỉnh, thành phố là Bắc Ninh và Lai Châu hoàn thành nhiệm vụ được đề cập này.
Điều đó cũng có nghĩa chính sách hỗ trợ cụ thể có thể không giống nhau trên toàn quốc. Hộ gia đình có nhu cầu lắp đặt điện mặt trời cần theo dõi các nghị quyết, quyết định hoặc chương trình được HĐND, UBND tại địa phương mình ban hành thay vì mặc định rằng cả nước sẽ áp dụng một mức hỗ trợ chung.
Công văn cũng đề cập việc xây dựng chương trình tuyên truyền và hỗ trợ hộ gia đình phát triển điện mặt trời mái nhà gắn với hệ thống lưu trữ điện BESS.
Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng của Chỉ thị 10/CT-TTg, trong đó điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp lưu trữ được xem là một giải pháp giúp giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng chủ động nguồn điện tại chỗ.
Tuy nhiên, việc lắp pin lưu trữ không có nghĩa hệ thống càng lớn càng tốt. Dung lượng lưu trữ cần được tính toán dựa trên sản lượng điện mặt trời thực tế, nhu cầu sử dụng điện, biểu đồ phụ tải, công suất inverter và mục tiêu dự phòng điện.
Với những công trình sử dụng phần lớn điện vào ban ngày, tỷ lệ tự tiêu thụ điện mặt trời có thể đã tương đối cao. Trong khi đó, những công trình có nhu cầu điện lớn vào buổi tối hoặc cần duy trì các tải quan trọng khi mất điện có thể có nhu cầu lưu trữ khác.
Nghị định 243/2026/NĐ-CP, ban hành và có hiệu lực từ ngày 26/6/2026, đã sửa đổi một số quy định liên quan đến điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Theo quy định hiện hành, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận nhưng thông thường không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện mặt trời mái nhà theo cường độ bức xạ. Mức này trước đó là 20%.
Đáng chú ý, từ khi Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, bên mua và bên bán có thể thỏa thuận mua bán điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% nếu lưới điện tại khu vực đấu nối có khả năng tiếp nhận và việc mua bán đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn hệ thống điện.
Điều này cần được hiểu đúng: không phải mọi hệ thống điện mặt trời đều mặc nhiên được bán hơn 50% điện dư. Khả năng áp dụng còn phụ thuộc vào điều kiện lưới điện, thỏa thuận mua bán và các yêu cầu vận hành tại khu vực đấu nối.
Sau giai đoạn ưu tiên đến hết năm 2030, cơ chế thông thường theo Nghị định là mua bán sản lượng điện dư không vượt quá 50% theo phương pháp xác định được quy định.
Một điểm đáng chú ý trong Nghị định 243/2026/NĐ-CP là sản lượng điện dư được mua bán có thể bao gồm điện từ hệ thống lưu trữ đã được tích điện từ nguồn điện mặt trời mái nhà, nếu hệ thống có lưu trữ.
Sản lượng điện dư được xác định tại đầu ra của inverter và thực hiện mua bán theo các điều kiện của Nghị định.
Quy định này khiến việc thiết kế hệ thống điện mặt trời kết hợp BESS cần được xem xét đồng bộ hơn giữa công suất tấm pin, inverter, lưu trữ, nhu cầu sử dụng điện và phương án đấu nối.
Công văn 7404/BCT-ĐL cũng dành một nội dung riêng cho EVN.
Theo đó, Bộ Công Thương đề nghị EVN chỉ đạo các đơn vị điện lực trực thuộc phối hợp với cơ quan quản lý tại các bộ, ngành và địa phương trong việc kiểm tra ban đầu khi đấu nối, cũng như trong quá trình lắp đặt và vận hành các hệ thống điện mặt trời mái nhà có đấu nối với hệ thống điện quốc gia.
Mục tiêu là bảo đảm hệ thống điện mặt trời được triển khai đúng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và phù hợp với khả năng vận hành của lưới điện.
Đối với người dân hoặc đơn vị chuẩn bị đầu tư, đây cũng là lý do không nên chỉ quan tâm đến số lượng tấm pin hoặc công suất inverter. Khả năng đấu nối và những yêu cầu kỹ thuật của hệ thống điện tại khu vực cũng cần được kiểm tra ngay từ giai đoạn thiết kế.
Công văn ngày 16/9/2026 cho thấy tiến độ thực hiện một số nhiệm vụ của Chỉ thị 10 chưa đồng đều.
Theo thông tin được Bộ Công Thương nêu trong văn bản, tại thời điểm ban hành công văn mới có 2/17 bộ, cơ quan ngang bộ được đề cập đã ban hành kế hoạch thực hiện Chỉ thị 10. Đồng thời, một số tỉnh, thành phố vẫn chưa báo cáo việc ban hành kế hoạch triển khai.
Đây là một trong những lý do Bộ Công Thương tiếp tục đề nghị các bộ, ngành và địa phương triển khai kịp thời những mục tiêu và nhiệm vụ được giao.
Chỉ thị 10 được ban hành trong bối cảnh Chính phủ xác định bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho sản xuất và đời sống là nhiệm vụ quan trọng, đồng thời cảnh báo nguy cơ mất cân đối cung - cầu điện trong giai đoạn 2026-2028 nếu các giải pháp không được triển khai kịp thời.
Đối với hộ gia đình, việc các địa phương được đề nghị xây dựng chính sách hỗ trợ không đồng nghĩa mọi nơi đã có chính sách và mức hỗ trợ giống nhau. Trước khi triển khai hệ thống, nên kiểm tra quy định hiện hành tại địa phương; khả năng đấu nối của khu vực; nhu cầu điện thực tế; công suất điện mặt trời phù hợp; phương án sử dụng hoặc bán điện dư; nhu cầu lưu trữ BESS; cùng các yêu cầu về an toàn điện, xây dựng và phòng cháy chữa cháy có liên quan.
Đặc biệt, người sử dụng không nên thiết kế hệ thống chỉ với mục tiêu tạo ra lượng điện dư lớn để bán lên lưới. Tinh thần của mô hình này vẫn là điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trong khi việc mua bán phần điện dư được thực hiện theo cơ chế và điều kiện cụ thể.
Công văn 7404/BCT-ĐL ngày 16/9/2026 cho thấy định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà đang được thúc đẩy đồng thời ở hai nhóm lớn: các công trình thuộc khu vực công như công sở, trường học, bệnh viện và hộ gia đình.
Việc mở rộng tỷ lệ điện dư có thể mua bán theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP, cùng định hướng phát triển lưu trữ BESS và yêu cầu các địa phương nghiên cứu chính sách hỗ trợ, tạo thêm điều kiện để mô hình điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ được triển khai rộng hơn. Tuy nhiên, khả năng áp dụng cụ thể vẫn phụ thuộc vào điều kiện của từng công trình, từng địa phương và khả năng tiếp nhận của lưới điện.
