PVout (Photovoltaic Output) là hệ số thể hiện lượng điện năng trung bình mà hệ thống điện mặt trời có thể tạo ra trên mỗi đơn vị công suất lắp đặt trong một khoảng thời gian nhất định.
Đơn vị thường sử dụng là kWh/kWp, trong đó:
kWh: Đơn vị đo điện năng.
kWp: Công suất đỉnh danh định của hệ thống tấm pin mặt trời.
Ví dụ, nếu một địa phương có PVout tháng là 120 kWh/kWp, hệ thống điện mặt trời công suất 10 kWp sẽ có sản lượng tính toán:
120 × 10 = 1.200 kWh/tháng.
Tuy nhiên, đây là sản lượng tham chiếu theo hệ số, không phải lượng điện thực tế chắc chắn tạo ra.
Trong quá trình vận hành, sản lượng có thể thay đổi do thời tiết, nhiệt độ, hướng lắp đặt, bóng che và hiệu suất thiết bị.
Theo công bố của EVN, hệ số PVout năm 2026 được xác định theo từng tháng và từng tỉnh, thành phố tại Việt Nam.
Điều này có nghĩa hai hệ thống điện mặt trời có cùng công suất nhưng đặt tại những khu vực khác nhau có thể có mức sản lượng tính toán không giống nhau.
Chẳng hạn, khu vực có cường độ bức xạ tốt thường có tiềm năng phát điện cao hơn những nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa, mây hoặc thời tiết bất lợi.
Bên cạnh đó, hệ số PVout còn thay đổi theo mùa. Một số địa phương có sản lượng tính toán cao vào mùa khô nhưng giảm đáng kể trong những tháng mưa nhiều.
Điểm cần lưu ý là PVout không phải giá bán điện hay tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới. Đây là hệ số phục vụ tính toán sản lượng phát điện theo quy định.
Theo quy định hiện hành, sản lượng điện mặt trời mái nhà phát theo cường độ bức xạ hằng tháng được xác định bằng công thức:
Ai = PVout(i) × Pld
Trong đó:
Ai: Sản lượng điện tính toán trong tháng (kWh).
PVout(i): Hệ số PVout của tháng tương ứng (kWh/kWp).
Pld: Tổng công suất định mức thực tế của các tấm pin mặt trời (kWp).
Ví dụ, một hệ thống điện mặt trời công suất 10 kWp được lắp đặt tại TP. Hồ Chí Minh.
Theo bảng hệ số EVN công bố năm 2026, PVout tháng 3 tại khu vực này là 132 kWh/kWp.
Áp dụng công thức:
Ai = 132 × 10 = 1.320 kWh.
Như vậy, sản lượng điện tính toán trong tháng 3 là 1.320 kWh.
Con số này được sử dụng làm cơ sở tham chiếu theo quy định, không đồng nghĩa toàn bộ 1.320 kWh sẽ được tiêu thụ hoặc phát lên lưới.
Đây là vấn đề được nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp quan tâm khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà có đấu nối lưới điện quốc gia.
Điện dư là phần điện năng không được sử dụng tại chỗ và được phát lên lưới điện.
Theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/06/2026, tỷ lệ điện dư được mua bán thông thường đã được nâng từ 20% lên tối đa 50% sản lượng điện phát theo cường độ bức xạ, theo thỏa thuận giữa các bên.
Đặc biệt, đến hết ngày 31/12/2030, hai bên có thể thỏa thuận mua bán điện dư với tỷ lệ cao hơn 50% nếu lưới điện tại khu vực đấu nối đáp ứng khả năng tiếp nhận và các yêu cầu vận hành an toàn.
Như vậy, hệ số PVout ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định giới hạn sản lượng điện dư theo quy định.
Tuy nhiên, lượng điện được thanh toán còn phụ thuộc vào điện năng thực tế và các điều kiện của hợp đồng mua bán điện.
Giả sử một hộ gia đình tại TP. Hồ Chí Minh sở hữu hệ thống điện mặt trời 10 kWp.
Trong tháng 3/2026, các thông số được xác định như sau:
Công suất tấm pin: 10 kWp.
Hệ số PVout: 132 kWh/kWp.
Sản lượng tính toán: 1.320 kWh.
Tỷ lệ điện dư theo thỏa thuận: 50%.
Giới hạn sản lượng điện dư được mua bán trong trường hợp này là:
1.320 × 50% = 660 kWh.
Nếu hệ thống thực tế phát lên lưới 500 kWh, lượng điện được thanh toán có thể là 500 kWh nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.
Ngược lại, nếu phát lên lưới 800 kWh, sản lượng được thanh toán theo mức giới hạn thông thường trong ví dụ chỉ là 660 kWh.
Phần vượt giới hạn không mặc nhiên được thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận và đáp ứng các điều kiện áp dụng.
Ví dụ cho thấy sản lượng điện dư thực tế không đồng nghĩa với sản lượng điện dư được thanh toán.
Hệ số PVout có sự khác biệt đáng kể giữa các tỉnh, thành phố do đặc điểm khí hậu và điều kiện bức xạ mặt trời.
Theo bảng PVout năm 2026 của EVN, hệ số tháng 3 tại một số địa phương như sau:
| Địa phương | PVout tháng 3 |
|---|---|
| Hà Nội | 47 kWh/kWp |
| Đà Nẵng | 113 kWh/kWp |
| Khánh Hòa | 146 kWh/kWp |
| TP. Hồ Chí Minh | 132 kWh/kWp |
| Cần Thơ | 121 kWh/kWp |
Số liệu trên cho thấy cùng một hệ thống công suất 10 kWp nhưng sản lượng tính toán tại các địa phương có thể chênh lệch đáng kể.
Do đó, khi dự báo sản lượng, cần sử dụng đúng hệ số PVout của khu vực và thời điểm tương ứng, tránh áp dụng một giá trị chung cho toàn quốc.
Đối với hệ thống điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ, PVout vẫn là cơ sở tính toán sản lượng điện phát theo cường độ bức xạ.
Tuy nhiên, pin lưu trữ giúp thay đổi cách sử dụng và phân phối điện năng.
Khi điện mặt trời tạo ra nhiều hơn nhu cầu tiêu thụ, phần năng lượng dư có thể được tích trữ để sử dụng vào buổi tối hoặc thời điểm thiếu ánh nắng.
Điều này giúp tăng khả năng tự tiêu thụ và giảm lượng điện phải mua từ lưới, tùy theo cấu hình và chế độ vận hành.
Theo quy định sửa đổi năm 2026, điện năng từ hệ thống lưu trữ được sạc bằng nguồn điện mặt trời mái nhà cũng có thể thuộc phạm vi mua bán điện dư khi đáp ứng các điều kiện liên quan.
Dù vậy, việc lắp thêm pin lưu trữ không làm tăng công suất tấm quang điện được sử dụng trong công thức tính PVout.
Để tránh sai lệch trong quá trình tính toán, người sử dụng và đơn vị thiết kế cần chú ý một số yếu tố.
Trước hết, phải lựa chọn đúng hệ số PVout theo địa phương và tháng áp dụng. Đồng thời, cần phân biệt công suất tấm pin với công suất inverter vì đây là hai thông số khác nhau.
Bên cạnh đó, sản lượng tính toán theo PVout cần được đối chiếu với dữ liệu vận hành và hệ thống đo đếm thực tế.
Đối với những hệ thống có nhu cầu bán điện dư, cần kiểm tra điều kiện đấu nối, thỏa thuận mua bán điện và khả năng tiếp nhận của lưới điện khu vực.
Việc đánh giá hiệu quả hệ thống cũng không nên chỉ dựa vào lượng điện dư, mà cần xem xét tổng thể nhu cầu tiêu thụ, tỷ lệ tự sử dụng và chi phí điện được tiết giảm.
Hệ số PVout năm 2026 đóng vai trò quan trọng trong việc tính toán sản lượng điện mặt trời mái nhà và xác định giới hạn điện dư được mua bán.
Tuy nhiên, PVout chỉ là một trong những căn cứ tính toán. Sản lượng phát điện thực tế vẫn phụ thuộc vào điều kiện vận hành, thời tiết và đặc điểm của từng hệ thống.
Việc hiểu đúng PVout, phân biệt sản lượng tính toán với sản lượng thực tế và nắm rõ quy định về điện dư sẽ giúp người sử dụng điện mặt trời đánh giá hiệu quả hệ thống chính xác hơn.
Đây cũng là cơ sở để lựa chọn phương án sử dụng năng lượng phù hợp, tối ưu khả năng tự tiêu thụ và nâng cao hiệu quả khai thác điện mặt trời trong dài hạn.
Chia sẻ nhận xét về bài viết